Komunikat dotyczący Modlitwy do św. Michała Archanioła (i całe pro memoria z 25 marca 2026r)

Kategoria: Wybrane dokumenty Episkopatu Polski

Utworzono: sobota, 27, czerwiec 2026 08:18

PRO MEMORIA
W SPRAWACH LITURGICZNYCH
KOMISJA DS. KULTU BOŻEGO I DYSCYPLINY SAKRAMENTÓW
KONFERENCJI EPISKOPATU POLSKI

1. Modlitwa do św. Michała Archanioła po Mszy świętej (tzw. „modły Leonowe”)

a) kontekst

Modlitwa do św. Michała Archanioła (Święty Michale Archaniele) zyskała w ostatnich latach na popularności w naszym kraju, przede wszystkim w kontekście obrony wiary i Kościoła wobec niebezpieczeństw obecnego czasu. Popularność tej modlitwy w pewnym sensie ma związek z nauczaniem Benedykta XVI, który mówił: Pojęcie Ecclesia militans – Kościół wojujący, dziś jest już trochę niemodne. W rzeczywistości jednak coraz lepiej rozumiemy, że jest prawdziwe, oddaje prawdę. Refleksję na temat demonów zawiera dokument „Wiara chrześcijańska a demonologia” z 1975 roku, opracowany na wniosek Kongregacji Doktryny Wiary, oparty na Piśmie Świętym i Tradycji, mówiący o realnym istnieniu szatana i jego działaniu w świecie. Dokument powstał w odpowiedzi na coraz głośniejsze i liczniejsze teorie, idee i wypowiedzi wielu myślicieli i teologów, negujących realne istnienie szatana. Tak zatem wypada interpretować swoistą potrzebę duszpasterską, z której wynika powracanie do tzw. „Modłów Leona XIII”.

b) zakres stosowania

Niektórzy biskupi wydali specjalne pozwolenia lub zarządzenia, które zalecają odmawianie tej modlitwy po zakończonej Mszy św.

Należy jednak stale czuwać nad tym, aby ta modlitwa (podobnie jak inne modlitwy nieprzewidziane w Ordo Missae) nie zostały włączone w obrzęd mszalny, np. przed końcowym błogosławieństwem, ponieważ „nie wolno na własną rękę w celebracji Mszy świętej niczego dodawać, opuszczać ani zmieniać” (OWMR 24) oraz że jakakolwiek zmiana w obrzędach Mszy św. wymaga zgody Stolicy Apostolskiej, zgodnie z zapisem soborowej Konstytucji o liturgii nr 22.

c) możliwości

Jako rozwiązanie zaleca się, aby tam gdzie jest taki zwyczaj, odmawiać modlitwę do św. Michała Archanioła po błogosławieństwie i rozesłaniu, dbając o to, aby celebrans nie stał w tym czasie przy ołtarzu, ponieważ od ołtarza zanosi się modlitwy wyłącznie do Boga, a nie do świętych. Dobrym i tradycyjnym rozwiązaniem jest odmawianie tej modlitwy u stopni ołtarza (tak przed reformą liturgiczną odprawiano „Modły Leona XIII”, wtedy stosowano postawę klęczącą, która i obecnie może być stosowana). Zachowanie właściwych miejsc i postaw dla modlitw jest jedną z czcigodnych i cennych tradycji Kościoła, wspomagając w ten sposób również szacunek dla spraw świętych.

d) dobór tekstu i katecheza

W ostatnich latach pojawiały się zarówno ze strony biskupów, jak i kapłanów, głosy troski, aby nie przeakcentowano roli tej modlitwy, szczególnie gdy jest ona wyrwana z kontekstu oryginalnych „Modłów Leona XIII”, które nie polegały tylko na wezwaniu pomocy św. Michała Archanioła, ale miały teologicznie spójną strukturę:

● potrójne wezwanie Najświętszej Maryi Panny (Zdrowaś...);
● antyfona Salve Regina;
● modlitwa do św. Michała Archanioła;
● na zakończenie potrójny akt strzelisty do Najświętszego Serca Jezusowego (Najświętsze Serce Jezusa, zmiłuj się nad nami).

Jak widać, wybranie z „Modłów Leona XIII” tylko jednej modlitwy może budzić słuszne zastrzeżenia, np. że ostatnim akcentem liturgii jest temat piekła. Dlatego stosowanie skróconej formuły modlitewnej bez odpowiedniej katechezy może stanowić nieumyślne narażenie wiernych na błąd w rozumieniu, co w liturgii jest ważne oraz istotne, i z jakimi myślami opuszcza się miejsce liturgicznego zgromadzenia.

Należy jednak zawsze pamiętać, że Kościół celowo na zakończenie Mszy jako ostatnie umieścił słowa rozesłania, przed którymi nie przewidział żadnych innych modlitw, ponieważ formuła Idźcie w pokoju Chrystusa powinna być zwyczajnie ostatnim „akordem” liturgii.

Jako jedno z rozwiązań proponuje się odmawianie modlitwy do św. Michała na zakończenie modlitwy różańcowej przed Mszą św. tam, gdzie jest zwyczaj odprawiania różańca przed celebracją (pamiętając, że przed samą Mszą należy zarezerwować wymagany czas na przygotowanie do niej w ciszy, por. OWMR 45).

***

Przy okazji wspomnianych wyżej modlitw warto zwrócić uwagę na niektóre kwestie, które pośrednio wiążą się z poruszonym problemem.

2. Kwestia zarządzeń i zatwierdzeń w zakresie życia liturgicznego

a) terminowość zarządzeń liturgicznych

Warto pamiętać o dobrej praktyce, aby przy wydawaniu zarządzeń i dekretów dotyczących życia liturgicznego w diecezjach, określić czas ich obowiązywania. Zdarza się, że zarządzenia są formalnie (być może nieumyślnie) bezterminowe, choć zostały wydane w kontekście konkretnego czasu. Podanie w zarządzeniu roztropnego czasu obowiązywania uwalnia biskupów od potrzeby nie zawsze stosownie brzmiących zarządzeń odwołujących poprzednie zarządzenia, które realnie mogły stracić aktualność. Taką praktykę stosuje Stolica Apostolska, która wydając np. zarządzenia dotyczące pandemii COVID-19 podawała termin formułą rodzaju „na rok 2020” („pro hoc tantum anno 2020.”)

Jeśli w diecezji istnieją takie normy, które wydano bez klauzuli terminowości i nigdy nie odwołano, można wydać nowe zarządzenie dotyczące życia liturgicznego i w nim w jednym z punktów wymienić te normy, które otrzymują potwierdzenie, umieszczając przy niektórych klauzulę tymczasowości, np. „i potwierdzamy tę normę na kolejne pięć lat czyli do roku ....” To pozwoliłoby stopniowo uwolnić się od niektórych zapisów, które nieumyślnie uzyskały walor bezterminowego obowiązywania. Dobrą praktyką może być także w diecezjalnej rubryceli każdego roku wymieniać obowiązujące zarządzenia biskupa w sprawach liturgii.

Z pewnością wypada pilnie odwołać, jeśli jeszcze to nie nastąpiło, zgody na wyjątkowe celebracje, wydane w okresie COVID, na przykład dwie liturgie w Wielki Czwartek i dwie w Wielki Piątek itp. 

b) nadawanie tytułów kościołów oraz terminy poświęceń

Przy okazji powyższych sugestii dotyczących prac kancelarii kurialnych, warto zwrócić uwagę na kwestię procedur przy nadawaniu nowych tytułów kościołom. Przypomina się, że przed wydaniem zgody na proponowany tytuł kościoła, biskup diecezjalny powinien stawiać wymóg zachowania normy Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów zawartej w „Notyfikacji o tytule kościoła” z 10.02.1999, gdzie określa się, że „kościoły mogą mieć za tytuł Najświętszą Trójcę, naszego Pana Jezusa Chrystusa pod wezwaniem tajemnicy Jego życia lub nazwy już wprowadzonej do liturgii, Ducha Świętego, a także Najświętszą Maryję Pannę również pod wezwaniem już przyjętym w liturgii, świętych Aniołów, Świętego lub Błogosławionego wpisanego do Martyrologium rzymskiego”. Oznacza to, że nie można nadać kościołowi tytułu, którego nie ma w kalendarzu liturgicznym, pozbawiając tym samym wspólnotę prawa do uroczystości tytułu i związanego z nią odpustu (Wykaz odpustów nad. 33, par. 1 nr 5). Dlatego zanim nada się tytuł kościołowi, należy zbadać, czy i kiedy wierni będą mogli obchodzić uroczystość tytułu. Nie można twierdzić, że kościół pod jakimś tytułem, którego nie ma w Mszale, ma uroczystość tytularną i odpust w arbitralnie przyznanym dniu. 

Dodatkowo nie można nadać tytułu błogosławionego bez zgody Stolicy Apostolskiej, jeśli ten błogosławiony nie jest wpisany do kalendarza własnego (Notyfikacja, nr 4).

Odnośnie zaś do poświęcenia kościoła, należy pamiętać, że nie powinno się planować poświęcenia kościoła w te dni, „których tajemnic nie można pominąć: Triduum Paschalne, Narodzenie, Objawienie i Wniebowstąpienie Pańskie, Zesłanie Ducha Świętego, Środa Popielcowa, w dniach Wielkiego Tygodnia oraz w Dzień zaduszny” (Pontyfikał, s. 28).

3. Kalendarz liturgiczny diecezji

Przypomina się, że każda diecezja powinna mieć swój zatwierdzony kalendarz liturgiczny (Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza, 51). Wprowadzanie zmian w kalendarzu dokonuje się drogą procedur określonych przez Stolicę Apostolską, która przy każdej zmianie w kalendarzu powinna otrzymać egzemplarz obecnego kalendarza diecezjalnego oraz listę proponowanych zmian i przesunięć z tymi zmianami związanych.

Należy pamiętać, że wprowadzanie nowych obchodów podlega wymogowi uprzednich konsultacji z duchowieństwem i wiernymi (Instrukcja Calendaria Particularia, I 4).

Komisja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Konferencji Episkopatu Polski służy pomocą w zakresie informacji o procedurach związanych z nowymi obchodami i nowymi tekstami liturgicznymi.

4. Przypomnienia dla biskupów na czas nadchodzących świąt paschalnych

Należy pamiętać, że zgodnie z normami liturgicznymi Komunia Święta biskupa, który uczestniczy w liturgii Wielkiego Piątku, ale jej nie celebruje, odbywa się inaczej, niż pozostałych kapłanów: „Jeśli biskup uczestniczył w liturgii, ale jej nie celebrował, wypada, aby po adoracji Krzyża nałożył na rokietę czerwoną stułę i kapę oraz przewodniczył obrzędowi Komunii Świętej. Jeśli tego nie czyni, na czas obrzędu Komunii wkłada stułę i po Komunii celebransa sam przyjmuje przy ołtarzu Ciało Pańskie” (Ceremoniał Biskupów, nr 327).

Dodatkowo, gdy idzie o strój duchownych uczestniczących w liturgii na cześć Męki Pańskiej w Wielki Piątek, stosuje się generalną zasadę z Ceremoniału (nr 66): „Prezbiterzy, którzy uczestniczą w czynności liturgicznej, ale nie koncelebrują, ubierają strój chórowy.” Na czas Komunii nakładają stułę (nr 327).

+ Piotr GREGER

Przewodniczący Komisji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Konferencji Episkopatu Polski

Bielsko-Biała, dnia 25 marca 2026 roku

za: tekst za plikiem doc ze strony Archidiecezji Wrocławskiej

 ----

Ps. 

Komunikat dotyczący Modlitwy do św. Michała Archanioła zd. 25.06.2026
    
Szczęść Boże

Czcigodni Księża,
przypominamy wskazanie Komisji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Konferencji Episkopatu Polski, obowiązujące we wszystkich kościołach parafialnych i rektoratach Archidiecezji Warszawskiej, dotyczące Modlitwy do św. Michała Archanioła.

Zgodnie z „Pro Memoria w sprawach liturgicznych” wspomniana modlitwa może być odmawiana wyłącznie po zakończonej Mszy św. i ważne jest, by nie została włączona w obrzęd mszalny. Jako jedno z rozwiązań proponuje się odmawianie modlitwy do św. Michała na zakończenie modlitwy różańcowej przed Mszą św. tam, gdzie jest zwyczaj odprawiania różańca przed celebracją.

Ważne jest także upewnienie się, że tekst odmawianej modlitwy jest prawidłowy. Obowiązujący polski tekst Modlitwy do św. Michała Archanioła został zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu Polski w dniu 26 listopada 1999 r. w Częstochowie, podczas 302. Zebrania Plenarnego, jako część Rytuału Rzymskiego.

Obowiązująca formuła jest następująca:

Modlitwa do świętego Michała Archanioła
Święty Michale Archaniele, wspomagaj nas w walce,
a przeciw niegodziwości i zasadzkom złego ducha
bądź naszą obroną.
Oby go Bóg pogromić raczył, pokornie o to prosimy,
a Ty, Wodzu niebieskich zastępów,
szatana i inne duchy złe,
które na zgubę dusz ludzkich po tym świecie krążą,
mocą Bożą strąć do piekła. Amen.

W załączniku przypominamy wyjątki dokumentu PRO MEMORIA W SPRAWACH LITURGICZNYCH (z dnia 25 marca 2026 roku) poświęcone wymienionemu zagadnieniu.

Ks. Robert Bańdur
Przewodniczący Komisji ds. Liturgii Archidiecezji Warszawskiej